Ruch konsumencki · · Aktualizacja:
SBB domaga się komisji śledczej ws. kredytów frankowych
Stowarzyszenie Stop Bankowemu Bezprawiu (SBB), jedna z najbardziej aktywnych organizacji reprezentujących interesy frankowiczów, wystąpiło z apelem o powołanie sejmowej komisji śledczej, która zbadałaby okoliczności udzielania kredytów walutowych w Polsce.
W ocenie stowarzyszenia skala problemu – setki tysięcy umów kredytowych indeksowanych lub denominowanych do franka szwajcarskiego – wymagała nie tylko rozstrzygnięć w indywidualnych procesach sądowych, ale też systemowej analizy politycznej i instytucjonalnej odpowiedzialności za sposób, w jaki te produkty były sprzedawane klientom.
Choć komisja śledcza w tej konkretnej formie ostatecznie nie powstała, sama inicjatywa pokazała, jak duży ciężar społeczny i polityczny niosła sprawa kredytów frankowych. Presja organizacji konsumenckich, mediów i samych kredytobiorców miała realny wpływ na tempo zmian legislacyjnych i ewolucję podejścia sądów w kolejnych latach.
Tło: skąd wziął się problem frankowy?
Przełomem dla frankowiczów był styczeń 2015 roku, kiedy Szwajcarski Bank Narodowy zrezygnował z utrzymywania minimalnego kursu franka względem euro, a kurs CHF gwałtownie wzrósł. Dla osób spłacających kredyty indeksowane lub denominowane do franka oznaczało to skokowy wzrost rat i salda zadłużenia w złotych. Od tego momentu temat kredytów frankowych na stałe zagościł w debacie publicznej, w mediach i w sądach.
Rzecznik Finansowy, projekt ustawy i organizacje konsumenckie
W czerwcu 2016 roku Rzecznik Finansowy opublikował raport dotyczący kredytów walutowych, w którym przeanalizował wybrane postanowienia umów indeksowanych i denominowanych. Zachęcił on wielu kredytobiorców do dochodzenia swoich praw w sądach. W 2016 roku w debacie pojawił się także prezydencki projekt tzw. ustawy frankowej, oceniany m.in. przez Komisję Nadzoru Finansowego.
W tym otoczeniu działały organizacje konsumenckie, w tym Stowarzyszenie Stop Bankowemu Bezprawiu. Poza apelem o komisję śledczą stowarzyszenie kierowało później również skargi do Komisji Europejskiej – w 2018 roku w sprawie orzecznictwa dotyczącego kredytów frankowych oraz w 2025 roku w sprawie dwóch wyroków Sądu Najwyższego, które uznało za niezgodne z unijnymi standardami ochrony konsumenta. W 2023 roku SBB zwracało się też do Komisji Europejskiej w sprawie nadzoru KNF nad rezerwami banków na roszczenia frankowiczów.
Co zmieniło się dla kredytobiorców od 2017 roku?
Najważniejsze zmiany dokonały się nie w parlamencie, lecz w sądach. Wyrok TSUE z 3 października 2019 r. (C-260/18, Dziubak) uznał, że nieuczciwych klauzul kursowych nie zastępuje się ogólnymi przepisami, co otworzyło drogę do unieważniania umów w całości. Kolejnym krokiem była uchwała Sądu Najwyższego z 25 kwietnia 2024 r. (III CZP 25/22), z której wynika m.in., że w razie nieważności umowy żadna ze stron nie może żądać wynagrodzenia za korzystanie z kapitału. Według Rzecznika Finansowego większość spraw w sądach powszechnych kończy się uznaniem niedozwolonego charakteru mechanizmu przeliczeniowego, a banki coraz częściej zawierają ugody.
Jak to czytać dziś?
Wpis dokumentuje jeden z etapów presji społecznej wokół kredytów frankowych. Dziś decydujące znaczenie dla kredytobiorcy ma jego własna umowa i dokumentacja, a nie polityczne inicjatywy. Jak rozpoznać typ kredytu, opisaliśmy we wpisie Czy jesteś frankowiczem?, przykład wygranej sprawy – w tekście Frankowicz wygrywa w sądzie, a niekorzystne rozstrzygnięcie – we wpisie Frankowicz przegrywa z mBankiem.
Najczęstsze pytania
Czym jest Stowarzyszenie Stop Bankowemu Bezprawiu?
To organizacja konsumencka działająca na rzecz kredytobiorców, w szczególności frankowiczów. Występuje m.in. z apelami, stanowiskami wobec instytucji nadzoru oraz skargami do organów europejskich.
Czy komisja śledcza w sprawie kredytów frankowych powstała?
Nie, w formie postulowanej w apelu komisja nie została powołana, choć sama inicjatywa zwróciła uwagę na skalę problemu.
Kto pomaga frankowiczom poza sądami?
Kredytobiorcy mogą m.in. korzystać ze wsparcia Rzecznika Finansowego, który od 2016 r. analizuje kredyty walutowe i pomaga konsumentom, a także z pomocy organizacji konsumenckich i prawników.